Trong thế giới nghiên cứu y sinh học, các dòng tế bào đã trở thành công cụ không thể thiếu, giúp con người khám phá những bí ẩn của sự sống và phát triển các liệu pháp điều trị cứu sống. Từ các nghiên cứu cơ bản về cơ chế tế bào đến sản xuất protein tái tổ hợp và vắc-xin, các dòng tế bào đã mở ra những cánh cửa mới cho khoa học. Dưới đây là 5 dòng tế bào tiêu biểu đã và đang tạo nên dấu ấn sâu đậm trong nghiên cứu y sinh học.
1. HeLa – Dòng tế bào người bất tử đầu tiên:
(Tham khảo sản phẩm tại: https://www.cytion.com/HeLa-Cells/300194)
HeLa là dòng tế bào bất tử đầu tiên được tạo ra từ tế bào ung thư cổ tử cung của bà Henrietta Lacks năm 1951. Nhờ khả năng sống sót và nhân lên mạnh mẽ, HeLa đã được sử dụng trong hầu hết các lĩnh vực nghiên cứu y sinh, từ nghiên cứu cơ chế sao chép DNA, tổng hợp protein đến tìm hiểu sự tiến triển ung thư, nhiễm virus (HIV, Zika, SARS-CoV-2). Đặc biệt, HeLa đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển vắc-xin bại liệt.
Tuy nhiên, câu chuyện HeLa cũng gắn liền với vấn đề đạo đức vì tế bào được lấy và sử dụng mà không có sự đồng ý của gia đình Henrietta Lacks. Hiện nay, cộng đồng khoa học đã có những bước đi để tôn trọng quyền riêng tư và đóng góp của bà và gia đình.
2. HEK293 – Công cụ mạnh mẽ trong biểu hiện protein và liệu pháp gen:
(Tham khảo sản phẩm tại: https://www.cytion.com/HEK293-Cells/300192)
Tế bào HEK293 (Human Embryonic Kidney 293) có nguồn gốc từ thận phôi người, được biến nạp bằng DNA adenovirus vào năm 1973. HEK293 nổi bật nhờ khả năng chuyển nạp gen cao, dễ nuôi cấy, và sản xuất protein tái tổ hợp với số lượng lớn. HEK293 còn là nền tảng sản xuất vector virus trong liệu pháp gen, ví dụ sản xuất thuốc Zolgensma® điều trị teo cơ tủy sống.
Ngoài ra, HEK293 là mô hình quan trọng để nghiên cứu kênh ion và thụ thể GPCR, hỗ trợ phát triển các loại thuốc mới.
3. Các dòng tế bào người bất tử hóa – Mô hình chuẩn trong nghiên cứu bệnh học:
Các dòng tế bào người bất tử hóa mang lại nguồn tế bào đồng nhất, lâu dài cho nghiên cứu, loại bỏ sự biến thiên vốn có của tế bào nguyên phát. Ví dụ:
- Jurkat: Nghiên cứu tín hiệu tế bào T và miễn dịch.
(Tham khảo sản phẩm tại https://www.cytion.com/Jurkat-Cells/302147)
- MCF-7: Nghiên cứu cơ chế ung thư vú và sàng lọc thuốc.
(Tham khảo sản phẩm tại: https://www.cytion.com/MCF-7-Cells/300273)
- NCI-60: Bộ 60 dòng tế bào ung thư người đại diện cho 9 loại khối u, dùng sàng lọc thuốc chống ung thư.
(Tham khảo sản phẩm tại: https://www.cytion.com/NFS-60-Cells/400301).
Dù hữu ích, các dòng này có thể không phản ánh hoàn toàn tế bào bình thường do đã trải qua biến đổi di truyền.
4. CHO – Trụ cột sản xuất dược phẩm sinh học:
(Tham khảo sản phẩm tại: https://www.cytion.com/CHO-Cells/603479)
Tế bào CHO (Chinese Hamster Ovary) là dòng tế bào động vật có vú được dùng rộng rãi trong sản xuất protein điều trị như kháng thể đơn dòng, hormone, enzyme. Khoảng 70% protein tái tổ hợp trên thị trường được sản xuất từ CHO, với thị trường toàn cầu trị giá hơn 100 tỷ USD.
Ngoài ra, CHO còn giúp nghiên cứu thụ thể EGFR và các cơ chế tăng sinh tế bào trong ung thư.
5. Sf9 – Nền tảng sản xuất protein từ tế bào côn trùng:
(Tham khảo sản phẩm tại: https://www.cytion.com/Sf9-Cells/604328)
Tế bào Sf9 có nguồn gốc từ buồng trứng sâu keo thu (Spodoptera frugiperda), được dùng trong hệ thống biểu hiện baculovirus (BEVS) để sản xuất protein phức tạp cần sửa đổi sau dịch mã. Sf9 đóng vai trò quan trọng trong sản xuất vắc-xin (như HPV CERVARIX®), protein điều trị và thuốc thử chẩn đoán.
KẾT LUẬN:
Những dòng tế bào trên đã góp phần quan trọng vào việc mở rộng tri thức khoa học và phát triển các phương pháp điều trị mới. Tuy nhiên, câu chuyện của HeLa nhắc nhở chúng ta rằng cùng với sức mạnh khoa học, việc sử dụng dòng tế bào cần đi đôi với trách nhiệm đạo đức, tôn trọng quyền riêng tư và phẩm giá của con người.
Với sự chính trực và nhân văn, nghiên cứu dòng tế bào sẽ tiếp tục là động lực thúc đẩy khoa học phát triển vì lợi ích của cộng đồng.
NGUỒN: https://www.cytion.com/Knowledge-Hub/Blog/5-Most-Common-Cell-Lines/
